Trong tổ chức, nhu cầu giải quyết các vấn đề nảy sinh trong quả trình quản trị luôn luôn tồn tại. Để giải quyết những vấn đề này, người ra thường xây dựng và đưa ra lựa chọn phương án tối ưu, đòi hỏi nhà quản trị phải cân nhắc và đi đến quyết định. Các mô hình ra quyết định là cách để CEO lựa chọn những phương án tốt nhất cho vấn đề đã xác định.
Các nhà quản trị, CEO có thể tham khảo các mô hình ra quyết định quản trị dưới đây, nhằm chọn lựa phương án xử lý vấn đề phù hợp.
Mô hình ra quyết định hợp lý
Mô hình ra quyết định hợp lý dựa trên các giả định hợp lý, qua đó nhà quản trị đưa ra các lựa chọn thích hợp, tối đa hóa lợi nhuận trong khuôn khổ những ràng buộc nhất định.
Các giả định bao gồm vấn đề là rõ ràng, mục tiêu đặt ra không quá phức tạp và phải thực hiện được, sự ưu tiên là ổn định và không đổi, giải pháp và kết quả được biết, không có sự ràng buộc về thời gian và chi phí. Người ra quyết định hợp lý sẽ phải xác định các vấn đề một cách cẩn thận và có mục tiêu cụ thể.
Mô hình này rất lý tưởng trong việc dẫn dắt cá nhân hoặc nhóm hướng đến tính hợp lý trong tiến trình ra quyết định. Trên thực tế, người ta rất hiếm khi ra quyết định một cách lý tưởng như vậy, đặc biệt trong các điều kiện ra quyết định chứa nhiều rủi ro và không chắc chắn.
Mô hình ra quyết định hợp lý có giới hạn
Mô hình ra quyết định nhấn mạnh những hạn chế về tính hợp lý của riêng cá nhân người ra quyết định. Mô hình này cũng giải thích tại sao các nhà quản trị thường đưa ra các quyết định khác nhau, dù rằng họ có thông tin giống nhau.
Họ có thể nhanh chóng chấp nhận một mục tiêu hay giải pháp, dù biết rằng đó chưa hẳn là mục tiêu hay giải pháp tốt nhất. Trong trường hợp này, sự lựa chọn có thể được nhận diện và đạt được một cách dễ dàng, đồng thời ít gây tranh cãi hơn so với mục tiêu và giải pháp tối ưu.
Mô hình này phản ánh khuynh hướng cá nhân hoặc tính cách của người ra quyết định. Chẳng hạn, người ra quyết định lạc quan bao giờ cũng lựa chọn phương án tăng tối đa những kết quả cực đại, ngược lại người ra quyết định bi quan sẽ lựa chọn phương án tốt nhất trong những kết quả tồi tệ nhất.
Có những người ra quyết định theo hướng giảm tối đa mức độ trục trặc mà họ phải gánh chịu sau sự việc đó. Số khác thì thiếu lý lẽ, họ tự giả định rằng mọi kết quả có thể xảy ra của quyết định đều có cơ hội xuất hiện ngang nhau.
Có trường hợp, nhà quản trị chọn sai mục tiêu hay không tìm kiếm các giải pháp tối ưu, do sự hài lòng ở hiện tại hoặc tính chấp nhận rủi ro cao.
Một vấn đề nữa là phạm vi tìm kiếm mục tiêu hay giải pháp cho quá trình ra quyết định bị hạn chế, chẳng hạn hạn chế về kiến thức, thông tin hay thời gian. Trong quá trình ra quyết định, người ra quyết định thường không có đủ những thông tin cần thiết về vấn đề cần giải quyết và cũng không thể kiểm soát được sự tác động của những điều kiện khách quan với kết quả ra quyết định.
Do đó, mô hình ra quyết định hợp lý có giới hạn quan niệm rằng lựa chọn ra quyết định càng sớm chấm dứt việc đưa ra nhiều giải pháp khác nhau thì càng sớm tìm ra giải pháp hoàn thiện hơn.
Mô hình ra quyết định dựa trên quyền lực
Mô hình này thích hợp khi quyết định các vấn đề liên quan tới giới hữu quan có quyền lực hay khi người ra quyết định tỏ ra bất đồng về việc lựa chọn mục tiêu. Quyền lực là năng lực ảnh hưởng hoặc kiểm soát tới các quyết định và mục tiêu của cá nhân, nhóm, bộ phận hoặc cả tổ chức.
Quyền lực đủ mạnh mới đủ sức gây ảnh hưởng và kiểm soát các hoạt động liên quan đến tiến trình ra quyết định như: định dạng vấn đề, lựa chọn mục tiêu, cân nhắc phương án, chọn lựa phương án thực hiện và triển khai hoạt động dẫn đến sự thành bại của tổ chức.
Mô hình này bao hàm ý nghĩa rằng người ra quyết định phải có đủ thẩm quyền và khả năng giải quyết vấn đề phát sinh, các quyết định cá nhân thường là những quyết định đòi hỏi sự cấp bách về thời gian cũng như tinh thần trách nhiệm cao.
Tuy nhiên, nhà quản trị cũng cần tranh thủ thông tin từ tập thể, vận động tập thể tham gia vào các quyết định, với mục tiêu vừa đảm bảo tính sáng tạo vừa cải thiện các mối quan hệ giữa cá nhân trong tổ chức.
