Trái phiếu là gì? Phân loại trái phiếu

Trái phiếu là một loại chứng khoán nợ và đầu tư trái phiếu cũng là một hình thức đầu tư phổ biến trên thế giới bởi tính ổn định và an toàn của nó. Tuy nhiên, ở Việt Nam có rất nhiều nhà đầu tư vẫn còn bỡ ngỡ với loại hình đầu tư này. Vậy trong bài viết này, kienthucquantri.vn sẽ giúp giải đáp câu hỏi trái phiếu là gì? Cách phân loại trái phiếu.

1. Trái phiếu là gì?

Trái phiếu là gì?

Trái phiếu là một loại chứng khoán được phát hành bởi tổ chức, công ty hoặc nhà nước nhằm xác định nghĩa vụ trả nợ gốc, lãi cũng như các nghĩa vụ khác của người phát hành cho nhà đầu tư sở hữu trái phiếu trong một khoảng thời gian nhất định.

Các nhà đầu tư là người cho vay còn người phát hành trái phiếu là người đi vay theo nguyên tắc tự vay tự trả và tự chịu trách nhiệm về hiệu quả sử dụng vốn cũng như khả năng trả nợ đến khi đáo hạn. Phát hành trái phiếu với mục đích huy động vốn từ thị trường nhằm mục đích kinh doanh, mở rộng quy mô hay cơ cấu lại các khoản nợ của doanh nghiệp.

2. Đặc điểm của trái phiếu 

Phân biệt trái phiếu như thế nào, có nên đầu tư vào trái phiếu hay không? Cùng tìm hiểu đặc điểm của trái phiếu ngay dưới đây:

• Chủ thể phát hành trái phiếu: Có thể là công ty cổ phần, các doanh nghiệp, công ty TNHH, Bộ tài chính, ngân hàng chính sách của nhà nước, các tổ chức tài chính, tín dụng thuộc đối tượng được cấp bảo lãnh của chính phủ.
• Người mua trái phiếu: Có thể là cá nhân, doanh nghiệp hoặc chính phủ. Tên của người mua có thể được ghi trên trái phiếu hoặc không. Nếu ghi trên trái phiếu thì gọi là trái phiếu ghi danh, còn không ghi thì gọi là trái phiếu vô danh.
• Giá trái phiếu: Theo quy định của pháp luật Việt Nam, mệnh giá trái phiếu được phát hành trong nước là 100.000 đồng và là bội số của 100.000 đồng. Còn đối với các trái phiếu phát hành ra nước ngoài thì mệnh giá sẽ được quy định theo mỗi quốc gia.

Trên thị trường, giá giao dịch mua bán trái phiếu và chuyển nhượng thường thấp hơn hoặc cao hơn so với mệnh giá.

• Thời hạn của trái phiếu: Không giống như cổ phiếu, trái phiếu là chứng khoán có thời hạn và mỗi loại trái phiếu sẽ có kỳ hạn khác nhau. Trái phiếu ngắn hạn (kỳ hạn từ 1-5 năm), trái phiếu trung hạn (kỳ hạn từ 5- 12 năm), trái phiếu dài hạn (kỳ hạn từ 12-30 năm).

Khi sở hữu trái phiếu, công ty sẽ trả lãi cho bạn tại mỗi kỳ hạn quy định trên trái phiếu và đến cuối kỳ trái phiếu được thu hồi công ty sẽ trả lại vốn gốc kèm theo tiền lãi.

• Vì trái phiếu là một loại chứng khoán nợ, nên khi doanh nghiệp phá sản hay giải thể thì trước tiên phải thanh toán cho những người đang nắm giữ trái phiếu trước.
• Lợi tức trái phiếu: Người mua trái phiếu gọi là trái chủ và lợi tức của trái phiếu sẽ được trả hàng tháng hoặc theo quý tùy theo loại trái phiếu dựa trên lãi suất đã quy định. Mặc dù lãi suất tính theo năm nhưng việc trả lãi có thể thực hiện định kỳ 3 tháng, 6 tháng hoặc 12 tháng.

Ngoài tiền lãi nhận được chia theo mệnh giá trái phiếu thì bạn còn nhận được một khoản thu nhập hàng năm của trái phiếu chia cho giá trị thị trường hiện tại của nó (tức là lợi suất thực) hoặc bạn sẽ nhận được thêm lợi suất yêu cầu do doanh nghiệp cung cấp thêm để thu hút các nhà đầu tư.

3. Phân loại trái phiếu

Hiện nay, trên thị trường có rất nhiều cách khác nhau để phân loại trái phiếu

3.1. Phân loại dựa theo người phát hành

Dựa theo người phát hành thì trái phiếu được phân làm 3 loại sau:

• Trái phiếu chính phủ: Với loại trái phiếu này Bộ tài chính sẽ là đại diện phát hành để huy động tiền nhàn rỗi từ công chúng phục vụ cho nhu cầu chi tiêu. Đây là loại trái phiếu uy tín và ít rủi ro nhất trên thị trường.

• Trái phiếu doanh nghiệp: Là trái phiếu được phát hành bởi các doanh nghiệp nhà nước, các công ty cổ phần, công ty TNHH,…để huy động vốn từ thị trường.

• Trái phiếu ngân hàng và các tổ chức tài chính: Các tổ chức tài chính, ngân hàng phát hành trái phiếu nhằm tăng thêm vốn cho hoạt động kinh doanh.

Ngoài cách phân loại trên, trái phiếu còn có cách phân loại khác như: phân loại theo tính chất của trái phiếu, lợi tức, hình thức và theo mức độ đảm bảo thanh toán, cụ thể là:

3.2. Phân loại dựa theo tính chất của trái phiếu

• Trái phiếu có quyền mua cổ phiếu: Đối với loại trái phiếu này khi nhà đầu tư mua nó sẽ được phát thêm một phiếu đi kèm cho phép trái chủ được quyền mua cổ phiếu với số lượng nhất định của doanh nghiệp đó.
• Trái phiếu có thể mua lại: Đây là một loại trái phiếu cho phép nhà phát hành được quyền mua lại một hoặc toàn bộ số trái phiếu mặc dù chưa đến hạn.
• Trái phiếu chuyển đổi: Trái phiếu này cho phép trái chủ chuyển sang cổ phiếu được phát hành bởi công ty cổ phần.

3.3. Phân loại dựa theo lợi tức trái phiếu

• Trái phiếu có lãi suất bằng 0: Các trái chủ sẽ bỏ ra số vốn thấp hơn so với mệnh giá của trái phiếu. Đến ngày hết hạn, trái chủ sẽ được hoàn lại số vốn bằng với mệnh giá của trái phiếu và không nhận được lãi suất nhưng được mua với giá chiết khấu tính ra thì bạn vẫn có 1 khoản tiền lãi.
• Trái phiếu có lãi suất cố định: Khi mua trái phiếu này mức lãi suất sẽ được ghi trực tiếp lên trái phiếu, lợi tức sẽ bằng mệnh giá nhân với lãi suất này.
• Trái phiếu có lãi suất biến đổi (hay lãi suất thả nổi): Trái phiếu này sẽ không áp dụng một mức lãi suất cố định nào mà tùy theo sự biến động của giá thị trường mà lợi tức sẽ bằng giá nhân với lãi suất với mức giá hiện tại của thị trường.

3.4. Phân loại dựa theo hình thức trái phiếu

Dựa vào hình thức trái phiếu, ta phân loại được trái phiếu ghi danh và trái phiếu vô danh: 

• Trái phiếu ghi danh: Đây là loại trái phiếu có ghi tên người sở hữu và cũng được ghi tên vào sổ sách của công ty phát hành.
• Trái phiếu vô danh: Trái phiếu này không ghi tên của người sở hữu và vẫn được hưởng mọi quyền lợi như một trái chủ. Đối với trái phiếu vô danh thì việc trao đổi mua bán rất dễ dàng và không có quá nhiều quy định ràng buộc.

3.5. Phân loại dựa theo mức độ đảm bảo thanh toán

• Trái phiếu đảm bảo: Doanh nghiệp phát hành trái phiếu này phải kèm theo một loại tài sản dùng để đảm bảo để phòng trường hợp doanh nghiệp không thể thanh toán được khoản nợ. Tài sản đảm bảo có thể là bất động sản hoặc chứng chỉ quỹ.
• Trái phiếu không không đảm bảo: Ngược với trái phiếu đảm bảo, trái phiếu này phát hành mà không cần bất kỳ một tài sản đảm bảo nào mà chỉ dựa trên uy tín của tổ chức phát hành. Để đảm bảo và nâng cao uy tín, một số doanh nghiệp nhờ vào sự bảo lãnh của ngân hàng hoặc một số tổ chức tài chính.

4. Thị trường trái phiếu là gì?

Thị trường trái phiếu là gì?

Thị trường trái phiếu là nơi diễn ra hoạt động trao đổi mua bán trái phiếu giữa các nhà đầu tư, tổ chức phát hành hoặc các trung gian môi giới. Là nơi các tổ chức chức phát hành trái phiếu để huy động vốn phục vụ cho hoạt động kinh doanh.

Hiện nay, trên thị trường có 5 thị trường trái phiếu sau:

• Thị trường trái phiếu chính phủ: Đây là thị trường đóng vai trò then chốt trong thị trường trái phiếu, kênh huy động vốn cho Ngân hàng Nhà nước.
• Thị trường trái phiếu chính phủ bảo lãnh: Đối tượng phát hành trái phiếu trong thị trường này là Ngân hàng phát triển Việt Nam và Ngân hàng chính sách xã hội. Đây là kênh huy động vốn cho các đối tượng được bảo lãnh Chính phủ như: ngân hàng chính sách, các doanh nghiệp, tổ chức tín dụng quy định trong Luật quản lý nợ công.
• Thị trường trái phiếu chính quyền địa phương: Đây là kênh huy động vốn dành cho các chính quyền địa phương với mục đích đầu tư cho các dự án thuộc địa phương.
• Thị trường trái phiếu doanh nghiệp: Là kênh dành cho doanh nghiệp với mục đích huy động vốn phát triển kinh doanh.
• Thị trường trái phiếu quốc tế: Đây là nơi diễn ra giao dịch mua bán trái phiếu vượt biên giới của một quốc gia. Với thị trường này, chủ thể phát hành là các công ty hoặc Chính phủ của quốc gia và đối tượng mua sẽ là các ngân hàng hoặc các quỹ có quy mô vừa và lớn, cá nhân,…

5. So sánh trái phiếu và cổ phiếu 

Tham khảo thêm: Cổ phiếu là gì? Tổng quát về cổ phiếu

6. Một số rủi ro cần lưu ý khi tham gia đầu tư trái phiếu 

Sau đây là một số rủi ro cần lưu ý cho các nhà đầu tư khi tham gia đầu tư trái phiếu:

• Rủi ro về lãi suất

Thông thường lãi suất và trái phiếu có mối quan hệ nghịch đảo. Khi nhu cầu mua tăng kéo theo giá trái phiếu cũng sẽ tăng khi đó lãi suất giảm và các nhà đầu tư sẽ cố gắng giữ mức lợi suất cao nhất có thể. Do đó mà lãi suất của trái phiếu tăng lên.

Trong trường hợp ngược lại nếu như lãi suất tăng lên, các nhà đầu tư đương nhiên sẽ từ bỏ những trái phiếu có lãi suất thấp. Chính vì vậy mà giá trái phiếu giảm xuống. Đây là rủi ro lớn khiến nhà đầu tư bị thua lỗ khi kinh doanh trái phiếu giảm.

• Rủi ro khi tái đầu tư

Với cổ phiếu có thể thu hồi, các nhà phát hành có thể mua lại trái phiếu trước ngày đáo hạn và trái chủ sẽ nhận được khoản thanh toán gốc có giá trị cao hơn so với mệnh giá trái phiếu, nó đồng nghĩa với việc nhà đầu tư không thể tái đầu tư ở mức lãi suất như cũ, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận. Do vậy khi mua trái phiếu nên chọn các trái phiếu không có đặc tính thu hồi để có thể nhận được mức lãi suất cao hơn đồng thời giảm thiểu rủi ro khi tái đầu tư trong những lần đầu tư tiếp theo.

• Rủi ro lạm phát

Khi lạm phát xảy ra nó sẽ ảnh hưởng đến đến tốc độ gia tăng của lãi suất, sức mua giảm khiến các nhà đầu tư thu về lãi suất âm. Giả sử, mức lãi suất mà trái chủ có thể thu về là 2% khi đầu tư trái phiếu nhưng nếu lạm phát lên tới 4% thì sau khi đầu tư, lợi suất thu về là -2%.

• Rủi ro tín dụng

Trong các loại trái phiếu thì trái phiếu chính phủ là trái phiếu được xem là trái phiếu có mức rủi ro thấp nhất bởi vì Chính phủ có thể thu thuế và phát hành tiền nên có thể thanh toán cho trái chủ khi đáo hạn. Nhưng đối với trái phiếu doanh nghiệp lại không an toàn như vậy, nó có mức độ rủi ro cao hơn và lãi suất phải trả cho các nhà đầu tư cũng cao hơn.

• Rủi ro thanh khoản

Thanh khoản là khả năng có thể chuyển đổi thành tiền của tài sản. Ở một vài trường hợp trái chủ không thể bán được trái phiếu doanh nghiệp do thị trường trái phiếu quả nhỏ, ít người mua – bán dẫn đến giá bị biến động. Nó tác động trực tiếp đến tỷ suất lợi nhuận của các nhà đầu tư. Trong trường hợp thị trường thưa thớt bạn có thể buộc phải bán trái phiếu với một mức giá thấp hơn nhiều so với dự kiến.

• Rủi ro xếp hạng

Nếu một công ty có khả năng kinh doanh và trả nợ có vấn đề hoặc bị xếp hạng tín dụng thấp có thể bị các ngân hàng hoặc các tổ chức cho vay có thể tính lãi cao hơn, điều này tác động xấu đến khả năng đáp ứng các khoản nợ của doanh nghiệp và gây tổn thất cho các nhà đầu tư nếu muốn bán trái phiếu.

Như vậy, đầu tư trái phiếu khá an toàn bởi nó luôn tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho các nhà đầu tư. Tuy nhiên, nó vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu bạn không sáng suốt khi đầu tư. Chính vì vậy, các nhà đầu tư nên trang bị đầy đủ kiến thức cơ bản để có thể lường trước được những rủi ro không đáng có. Hy vọng qua bài viết này sẽ giúp ích cho các bạn trong việc lựa chọn đầu tư.