Mục lục
Bất cứ doanh nghiệp nào cũng đều sở hữu một cấu trúc vốn nhất định dù cho họ có ý thức xây dựng nó hay không. Có thể là 100% vốn cổ phần hoặc 70% vốn cổ phần – 30% nợ vay.. Và sẽ chẳng có gì đáng bàn cãi nếu doanh nghiệp có nợ vay sẽ có khả năng tạo kết quả hoạt động kinh doanh tốt hơn doanh nghiệp thuần vốn cổ phần. Từ đó đặt ra một bài toán là cần xem xét cấu trúc vốn của doanh nghiệp thế nào cho tối ưu?
Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn có cái nhìn khách quan hơn về cấu trúc vốn và cần làm gì để có một cấu trúc vốn tối ưu cho doanh nghiệp.
Cấu trúc vốn và thành phần
Cấu trúc vốn của doanh nghiệp được hiểu là sự kết hợp giữa nợ (debt) và vốn cổ phần (equity) trong tổng vốn dài hạn mà doanh nghiệp có thể huy động được để tài trợ cho các dự án đầu tư. Ở đây ta cần làm rõ hơn một chút về các khái niệm thành phần trong cấu trúc vốn:
Vốn cổ phần bao gồm vốn cổ phần thường, cổ phần ưu đãi và lợi nhuận giữ lại, các số liệu này thuộc khoản mục vốn chủ sở hữu trên bảng cân đối kế toán.
Trong khi đó, khái niệm về nợ lại có vẻ phức tạp hơn, bởi tùy vào quan điểm nợ được trình bày theo nhiều cách khác nhau. Song để cho vấn đề được đơn giản, chúng ta có thể đi theo quan điểm của nhiều nhà phân tích, tức là đồng nhất thành phần nợ trong cấu trúc vốn của doanh nghiệp với khoản mục vay và nợ dài hạn thể hiện trên bảng cân đối kế toán.
Do vậy thước đo cấu trúc vốn đơn giản nhất là sử dụng tỷ số vay và nợ dài hạn trên tổng vốn dài hạn.
Xem thêm: Cấu trúc vốn là gì? 3 nhân tố ảnh hưởng tới cấu trúc vốn của doanh nghiệp
Tại sao câu chuyện về cấu trúc vốn tối ưu lại đáng quan tâm đến vậy?
Mỗi doanh nghiệp bất kỳ khi vận hành cũng đều có sẵn một cấu trúc vốn nhất định dù cho họ có thức xây dựng nó hay không. Có thể đó là 100% vốn cổ phần hoặc 70% vốn cổ phần – 30% vốn vay… Liệu có sự khác nhau giữa hai cấu trúc vốn này hay không?
Vâng, sẽ không có gì đáng bàn cãi nếu giá trị nó mang lại cho các cổ đông là như nhau. Tuy nhiên, vì tài trợ vốn bằng nợ vay rẻ hơn so với vốn cổ phần, nên nếu doanh nghiệp có sử dụng nợ, theo lý thuyết về đòn bẩy tài chính, sẽ có khả năng tạo được kết quả hoạt động tốt hơn doanh nghiệp 100% vốn cổ phần.
Sở dĩ có thể nói nợ vay rẻ hơn vốn cổ phần là vì:
Thứ nhất, trái quyền ( hay quyền của các trái chủ) sẽ được ưu tiên trước quyền của cổ đông trong trường hợp doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản. Do vậy trái chủ thường chịu rủi ro thấp hơn các cổ đông, tương ứng với sự an toàn an toàn cao, họ sẽ nhận được tỷ suất sinh lợi (lãi suất vay nợ) thấp hơn tỷ suất sinh lợi trên vốn cổ phần so với các cổ đông.
Thứ hai, chi phí lãi vay là khoản được khấu trừ trước thuế làm giảm mức thuế thu nhập mà doanh nghiệp phải nộp, mang đến cho doanh nghiệp lợi ích tấm chắn thuế.
Để hiểu rõ hơn, chúng ta quan sát một ví dụ dưới đây:
Doanh nghiệp A có 100% vốn cổ phần, với 100 cổ phần thường đang lưu hành, giá cho mỗi cổ phần là 10$, giả sử P/E=10. Tương đương, vốn hóa thị trường của doanh nghiệp là 1000$. Hằng năm, thu nhập trước thuế và lãi vay (EBIT) của doanh nghiệp là 200$, thuế suất thuế TNDN là 50%, thu nhập trên mỗi cổ phần EPS = 1$.
Nếu doanh nghiệp A thay đổi tỷ lệ nợ trên tổng vốn từ 0 lên 20%. Tức là đã lựa chọn cấu trúc vốn có đòn bẩy tài chính. Để thực hiện nó, doanh nghiệp tiến hành vay nợ thêm 200$ với lãi suất vay là 10%, sau đó dùng lượng tiền này mua lại 20 cổ phần của mình (200$/10$=20), bây giờ số cổ phần thường của doanh nghiệp đang lưu hành giảm từ 100 xuống còn 80.
Với 200$ vay nợ, doanh nghiệp phải trả tổng lãi vay hằng năm là 20$. Với cấu trúc vốn mới, thu nhập trên mỗi cổ phần EPS sẽ tăng lên là 1.13 cao hơn so với trường hợp cấu trúc vốn không có nợ mặc dù với cùng mức EBIT.
Vậy doanh nghiệp cần dựa vào đâu để điều chỉnh cấu trúc vốn tối ưu?
Thứ nhất, cấu trúc vốn tối ưu là khác nhau với từng ngành. Chính nhờ đặc điểm ngành mà doanh nghiệp đang hoạt động sẽ góp phần quyết định cấu trúc vốn của doanh nghiệp. Bởi một số ngành đòi hỏi sử dụng tài sản cố định hữu hình nhiều hơn các ngành khác như: viễn thông, điện tử… Nói chung, những ngành có nhu cầu đầu tư vào các tài sản cố định (như máy móc, thiết bị, nhà xưởng, đất đai) nhiều hơn thì nhu cầu sử dụng nợ sẽ nhiều hơn.
Đơn giản vì một kênh tài trợ lớn cho doanh nghiệp là từ các ngân hàng thì họ thích cho vay dựa trên tài sản đảm bảo dạng tài sản cố định hữu hình hơn là các loại tài sản vô hình.
Thứ hai, cấu trúc vốn cũng thay đổi dựa vào chu kỳ tăng trưởng của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp trong giai đoạn bắt đầu xây dựng hoặc tăng trưởng thì cấu trúc vốn tối ưu nhất là sử dụng nhiều vốn cổ phần, lúc này các cổ đông chưa quan trọng tới cổ tức mà họ trông đợi vào thặng dư vốn trong tương lai.
Một công ty tăng trưởng tốt không cần phải đưa tiền mặt (dưới dạng cổ tức) cho các cổ đông trong khi các chủ nợ thì đòi hỏi thanh toán lãi vay (tiền mặt hoặc chuyển khoản) đều đặn theo kỳ hợp đồng. Với các doanh nghiệp đang trong giai đoạn “hưng thịnh”, dư thừa tiền mặt thì nên tăng cường cấu trúc vốn có vay nợ như một chiến lược tài chính để tận dụng lợi ích từ đòn bẩy tài chính. Lượng tiền mặt dư thừa có thể dùng để chi trả cổ tức tăng lên cho các cổ đông, hoặc dùng đó để mua lại cổ phần của chính mình.
Tạm kết
Sự thật là, bạn sẽ không thể tìm thấy một cấu trúc vốn tối ưu chung nào áp dụng cho tất cả doanh nghiệp. Đặc điểm về ngành, hay chu kỳ tăng trưởng của doanh nghiệp là những yếu tố tác động vô cùng mạnh mẽ tới nhà quản trị trong việc quyết định sử dụng cấu trúc vốn như thế nào là tối ưu.
Một yếu tố nữa có lẽ cũng ảnh hưởng không kém tới sự lựa chọn cấu trúc vốn của doanh nghiệp đó chính là ý chí chủ quan của nhà quản lý. Kể cả khi tất cả mọi phân tích của bạn đều tốt, bạn xác định được cấu trúc vốn mang lại giá trị tối ưu cho doanh nghiệp, nhưng người có quyền quyết định lại không muốn vay nợ thì cũng đành chịu. Tuy nhiên chúng tôi tin rằng hành trình đi tìm cấu trúc vốn tối ưu cho doanh nghiệp là một hành trình đầy gian nan và thú vị.
