Mục lục
Đọc và phân tích báo cáo tài chính (BCTC) là công việc thiết yếu, giúp nhà quản lý nắm bắt sâu sát mọi khía cạnh của tài chính doanh nghiệp, dễ dàng đưa ra những quyết định và chiến lược phát triển đúng đắn.Tuy nhiên, không phải nhà quản lý nào cũng đủ những kiến thức, kỹ năng để làm được điều này.
Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn chi tiết cách đọc và phân tích báo cáo tài chính một cách dễ hiểu và chính xác nhất.
1. Khái niệm về báo cáo tài chính
Trước khi tìm hiểu sâu về cách đọc và phân tích BCTC, đầu tiên bạn cần nắm được báo cáo tài chính là gì? Và báo cáo tài chính gồm những gì?
1.1 Báo cáo tài chính là gì?
Báo cáo tài chính ( BCTC) là bản báo cáo phản ánh những thông tin liên quan đến hoạt động tài chính của một doanh nghiệp như: tài sản, các khoản công nợ, dòng tiền vào-ra, vốn chủ sở hữu, doanh thu, lợi nhuận,..
Thông thường, báo cáo tài chính sẽ được doanh nghiệp công bố định kỳ vào cuối mỗi quý và vào thời điểm cuối năm. Theo đó, báo cáo tài chính cũng sẽ được chia thành 2 loại là:
– BCTC hàng năm: Là báo cáo tài chính mà doanh nghiệp lập hàng năm, dựa trên mẫu cụ thể, đảm bảo phải lập theo luật và theo dạng đầy đủ. Một báo cáo tài chính hàng năm sẽ bao gồm:
- Bảng cân đối kế toán;
- Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh;
- Báo cáo lưu chuyển tiền tệ;
- Bản thuyết minh báo cáo tài chính
– BCTC giữa niên độ: là báo cáo bao gồm các báo cáo đầy đủ trong quy định Chuẩn mực kế toán 21 “ trình bày báo cáo tài chính” hoặc là các báo cáo tóm lược theo quy định ở chuẩn mực này tại một kỳ kế toán giữa niên độ.
Bên cạnh đó, BCTC có thể được lập và trình bày trên cơ sở hợp nhất hoặc riêng lẻ.
– BCTC hợp nhất: Là báo cáo của một tập đoàn nhưng được trình bày giống báo cáo tài chính của doanh nghiệp. Báo cáo tài chính này được lập trên cơ sở hợp nhất giữa các báo cáo của doanh nghiệp mẹ và doanh nghiệp con theo quy định:
- Tập đoàn gồm công ty mẹ và những công ty con;
- Công ty mẹ là công ty bao gồm một hoặc nhiều công ty con;
- Công ty con sẽ chịu sự kiểm soát của một doanh nghiệp khác (gọi là công ty mẹ).
– BCTC riêng lẻ: là báo cáo thể hiện tình hình tài chính, hoạt động kinh doanh chỉ của riêng công ty mẹ.
1.2 Ý nghĩa của báo cáo tài chính
Báo cáo tài chính có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong công tác quản lý của một doanh nghiệp/ tổ chức. Do đó, doanh nghiệp nào cũng phải lập và phân tích báo cáo tài chính, bởi:
– BCTC là phác họa bức tranh tổng thể về tình hình tài chính doanh nghiệp, bao gồm: tài sản, các khoản công nợ, nguồn tạo ra tài sản, kết quả kinh doanh từng kỳ của doanh nghiệp,…
– BCTC cung cấp rõ nét những thông tin tài chính nhằm đánh giá hiệu quả kinh doanh của từng sản phẩm, từng khu vực hay từng hạng mục đầu tư một cách chính xác, để có cái nhìn trực diện về nội tại doanh nghiệp. Từ đó giúp doanh nghiệp tối ưu sử dụng nguồn vốn, cân đối cắt giảm những khoản đầu tư không hiệu quả.
– Khi phân tích báo cáo tài chính, CEO sẽ phân tích sâu sát mọi khía cạnh của tài chính doanh nghiệp, làm cơ sở giúp nhà quản lý đưa ra những quyết định phát triển đúng đắn.
– Làm cơ sở để nhà quản lý có thể xây dựng được một hệ thống kế hoạch toàn diện: từ kế hoạch tài chính, kế hoạch marketing, kế hoạch đầu tư – kinh doanh, nhân sự…
Xem thêm: Mẫu sổ theo dõi công nợ khách hàng Excel
1.3 Hướng dẫn lập báo cáo tài chính
Để lập BCTC đúng chuẩn, tránh tối đa sai sót, doanh nghiệp cần xác định rõ chế độ kế toán của mình, nắm bắt tường tận nguyên tắc và các bước lập BCTC chi tiết.
– Nguyên tắc lập BCTC:
- Phải chấp hành theo các quy định của Chuẩn mực kế toán “Trình bày Báo cáo tài chính” và các chuẩn mực kế toán khác (nếu có liên quan).
- Đảm bảo phản ánh đúng bản chất của các sự kiện/giao dịch hơn là hình thức.
- khi ghi nhận tài sản không được ghi cao hơn giá trị thực có thể thu hồi; các khoản nợ phải trả phải được ghi đúng với nghĩa vụ cần thanh toán.
- Trình bày riêng biệt tài sản và nợ phải trả
- Các khoản mục doanh thu, chi phí phải thể hiện đảm bảo nguyên tắc phù hợp và thận trọng, nếu có sai sót ở kỳ trước và ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh, luân chuyển tiền thì cần điều chỉnh hồi tối chứ không được điều chỉnh ở kỳ báo cáo.
- Khi lập BCTC tổng hợp giữa công ty và các đơn vị không có tư cách pháp nhân thì số dư tài khoản mục nội bộ, chi phí,.. được cho là chưa thực hiện phát sinh thì cần phải loại trừ.
– Các bước lập báo cáo tài chính chuẩn:
Bước 1: Sắp xếp chứng từ kế toán cẩn thận
Việc sắp xếp các chứng từ kế toán rạch ròi, chi tiết theo đúng trình tự thời gian là điều cần thiết để việc kiểm tra và kê khai báo cáo thuận lợi hơn.
Bước 2: Hạch toán các nghiệp vụ kinh tế phát sinh chi tiết
Doanh nghiệp cần kiểm tra và hoàn thiện các chứng từ sao cho hợp lý, hợp lệ và tuân thủ theo đúng quy định về kế toán và thuế của pháp luật.
Bước 3: Phân loại rạch ròi các nghiệp vụ phát sinh theo từng tháng/ quý
Cần phân loại các nghiệp vụ phát sinh một cách rõ ràng như : phân loại chi phí khấu hao, các loại chi phí trả trước,…để doanh nghiệp có thể dễ dàng kê khai báo cáo tài chính năm chuẩn xác.
Bước 4: Rà soát và tổng hợp lại các nghiệp vụ phát sinh
Để tổng hợp lại thông tin kê khai một cách nhanh chóng, chính xác thì không thể bỏ qua bước tối quan trọng này. Tại đây, kế toán sẽ rà soát các nhóm: hàng tồn kho, các khoản công nợ (bao gồm phải thu và phải trả), các khoản đầu tư, các loại chi phí trả trước, tài sản cố định doanh nghiệp, doanh thu, giá vốn, chi phí quản lý
Lưu ý: Trong trường hợp phát hiện có sai sót, cần tìm ra nguyên nhân và lập tức điều chỉnh lại ngay để báo cáo tài chính đảm bảo tính chính xác.
Bước 5: Bút toán tổng hợp và kết chuyển
Sau khi đảm bảo các số liệu chính xác, kế toán sẽ tiến hành bút toán kết chuyển chi phí, doanh thu, lỗ lãi và chắc chắn rằng các tài khoản từ đầu 5-> đầu 9 không có số dư ở cuối kỳ.
Bước 6: Tiến hành lập báo cáo tài chính
Để đảm bảo tính đúng đắn của BCTC, kế toán cần rà soát kỹ lưỡng các số liệu quan trọng một lần nữa, sau đó tổng hợp lại và tiến hành lập BCTC theo chế độ kế toán hiện hành.
2. Đọc và phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp
Về cơ bản, một bản BCTC hoàn chỉnh sẽ gồm các nội dung sau:
– Báo cáo của Ban giám đốc
– Báo cáo của công ty kiểm toán độc lập
– Bảng cân đối kế toán
– Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh
– Báo cáo lưu chuyển tiền tệ
– Thuyết minh báo cáo tài chính
Để đọc và phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp toàn diện, chi tiết cần theo sát các bước cơ bản sau:
2.1 Xem ý kiến của kiểm toán viên
Khi hướng dẫn cách đọc báo cáo tài chính, đặc biệt chú trọng vào bước đọc ý kiến của kiểm toán viên. Bởi nếu kiểm toán viên không chắc chắn về tính trung thực của các số liệu trên BCTC thì coi như bản BCTC này không có ý nghĩa.
Thông thường, khi đánh giá về tính trung thực của 1 BCTC, kiểm toán viên sẽ rà soát BCTC và đánh giá theo 1 trong 4 ý kiến sau:
- Chấp nhận (chấp nhận toàn phần)
- Ngoại trừ
- Không chấp nhận
- Từ chối
Lưu ý: Tính trung thực cũng như độ tin cậy của BCTC sẽ giảm dần tương ứng theo 4 ý kiến trên. Nếu mức độ tin cậy của BCTC cao thì có thể tiến hành phân tích báo cáo tài chính, và ngược lại nếu BCTC của doanh nghiệp nào bị từ chối thì tốt nhất nên bỏ qua doanh nghiệp đó.
2.2 Đọc hiểu các báo cáo tài chính
2.2.1 Đọc hiểu Bảng cân đối kế toán
Bảng cân đối kế toán chính là bảng số liệu thể hiện tình hình tài chính trong 1 thời điểm nhất định tại doanh nghiệp.
Một bảng cân đối kế toán sẽ có kết cấu gồm tài sản và nguồn vốn. Cụ thể:
– Tài sản, được chia thành: tài sản ngắn hạn và tài sản dài hạn.
- Tài sản ngắn hạn: là những tài sản có thể chuyển đổi được thành tiền mặt trong vòng 1 kỳ kinh doanh hoặc dưới 1 năm. Nó bao gồm: tiền và tương đương tiền, các khoản tiền phải thu, hàng hóa tồn kho,..
- Tài sản dài hạn: là những tài sản có thời gian sử dụng dài, thường là trên 1 năm, ví dụ như các loại tài sản cố định, gồm tài sản hữu hình ( máy móc, nhà xưởng, trang thiết bị,..) và tài sản vô hình ( những phát minh, sáng chế, bản quyền,..)
Lưu ý: Tổng tài sản= Vốn chủ sở hữu + Nợ phải trả
– Nguồn vốn, gồm: nợ phải trả, vốn chủ sở hữu
- Nợ phải trả là những khoản chi mà doanh nghiệp phải trả nhà cung cấp/đối tác, nhà nước (thuế), nhân sự, ngân hàng…
- Vốn chủ sở hữu thường bao gồm vốn cổ phần ( số vốn thực được góp vào công ty), lợi nhuận chưa được phân phối, các loại quỹ,…
– Cách đọc hiểu bảng cân đối kế toán
- Bước 1: Liệt kê các mục lớn tại phần Tài sản & nguồn vốn.
- Bước 2: Tính toán chính xác tỷ trọng của các khoản mục này cùng sự thay đổi của các khoản mục ở thời điểm báo cáo.
- Bước 3: Ghi ra những mục chiếm phần lớn tỷ trọng hoặc có những biến động lớn về mặt giá trị tại thời điểm BCTC.
Tips: Nhận diện những rủi ro, sự mất cân đối tài chính doanh nghiệp từ bảng cân đối kế toán: Bạn cần nhìn vào xu hướng của vốn lưu động thuần ( net working capital-NWC). Nếu vốn lưu động thuận ngày càng giảm và dần chuyển sang âm thì chính là báo hiệu của sự mất cân đối tài chính.
2.2.2 Đọc hiểu Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh
Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh là bản báo cáo tổng kết doanh thu, chi phí hoạt động tại một doanh nghiệp theo từng kỳ/quý hoặc năm.
Cách đọc Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh được thực hiện như sau:
- Bước 1: Phân tách rạch doanh thu và chi phí.
- Bước 2: Tính tỷ trọng của từng khoản mục doanh thu trong tổng doanh thu, tỷ trọng của từng khoản chi trong tổng chi phí. Tính toán và đánh giá sự thay đổi của từng mục doanh thu, chi phí so với cùng kỳ.
- Bước 3: Quan sát những thay đổi đó.
2.2.3 Đọc hiểu Báo cáo lưu chuyển tiền tệ
Báo cáo lưu chuyển tiền tệ là báo cáo phản ánh tình trạng ra vào của dòng tiền trong hoạt động kinh doanh, giúp nhà quản lý nắm được doanh nghiệp đã kiếm được bao nhiêu tiền và chi tiêu bao nhiêu trong một khoảng thời gian.
Cách đọc Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (BCLCTT): Báo cáo lưu chuyển tiền tệ được thể hiện theo 3 phần tương đương với 3 dòng tiền:
- Dòng tiền từ những hoạt động kinh doanh (HĐKD): là lượng tiền của chính doanh nghiệp làm ra trong hoạt động sản xuất-kinh doanh chứ không phải từ vay nợ hay từ vốn đầu tư, được dùng để chi trả cho nhà cung cấp, người lao động,..
- Dòng tiền từ hoạt động đầu tư (HĐĐT): là dòng tiền nhàn rỗi doanh nghiệp dùng để đầu tư: mua sắm tài sản cố định, dài hạn, mua cổ phần, chứng khoán,..nhằm sinh lời.
- Dòng tiền từ hoạt động tài chính (HĐTC) bao gồm tiền các khoản tiền thu (từ hoạt động góp vốn của chủ sở hữu, từ các khoản vay,..) và tiền chi (trả vốn cho chủ sở hữu, trả nợ gốc vay,..)
Do đó, khi đọc BCLCTT, các bạn chỉ cần đọc lần lượt từng khoản mục dòng tiền.
2.2.4 Đọc hiểu Thuyết minh báo cáo tài chính
Thuyết minh báo cáo tài chính cung cấp những thông tin, số liệu chi tiết giải thích những nội dung đã được trình bày tại bảng cân đối kế toán, BCKQKD, BC LCTT.
– Cách đọc Thuyết minh báo cáo tài chính:
Đầu tiên, cần tìm hiểu kỹ lưỡng những thông tin về doanh nghiệp ( đặc điểm, kỳ kế toán, các chuẩn mực cũng như chính sách kế toán) để hiểu được doanh nghiệp mình đang hoạt động trên lĩnh vực gì. Bởi, mỗi lĩnh vực/ ngành nghề khác nhau thì những con số thể hiện trong BCTC sẽ mang những ý nghĩa khác nhau, do đó cách đọc báo cáo tài chính sẽ khác nhau.
Tiếp theo, cần thuyết minh những khoản mục thể hiện trên BCTC để tìm ra nguyên do của những sự thay đổi lớn so với cùng kỳ.
2.3 Phân tích báo cáo tài chính
Khi phân tích báo cáo tài chính, có những chỉ số tài chính quan trọng cần phải phân tích sau:
2.3.1 Phân tích khả năng thanh toán
Việc phân tích khả năng thanh toán là một nhiệm vụ cần thiết khi phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp. Nó giúp chủ doanh nghiệp biết rằng công ty mình liệu có đủ khả năng thanh toán đúng hạn hay không.
Doanh nghiệp có khả năng thanh toán cao là khi có đủ lực về tài chính như tiền, các khoản tương đương như tiền, tài sản các loại,…Ngược lại, doanh nghiệp mất khả năng thanh toán khi cạn tiền, hay số tiền còn quá ít không đủ để chi trả cho những hoạt động cơ bản.
Để đánh giá chính xác khả năng thanh toán của một doanh nghiệp, cần dựa vào các hệ số thanh toán: hệ số khả năng TT hiện hành, khả năng TT lãi vay, vòng quay các khoản cần thu, vòng quay hàng tồn kho,…
2.3.2 Phân tích đòn bẩy tài chính
Khi phân tích đòn bẩy tài chính, cần dùng hệ số nợ để thực hiện đánh giá. Hệ số này sẽ phản ánh rõ nét tỷ trọng nợ chiếm bao nhiêu trong tổng nguồn vốn doanh nghiệp. Và tỷ trọng này cao hay thấp sẽ tùy thuộc vào hình thức, quy mô hoặc mục đích vay của doanh nghiệp,…
Thường thì khi hệ số nợ thấp, doanh nghiệp sẽ có mức độ an toàn cao và có ít rủi ro tài chính. Ngược lại, hệ số nợ của doanh nghiệp cao thì sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro.
2.3.3 Phân tích khả năng sinh lời
Mục tiêu hoạt động kinh doanh-sản xuất của mỗi doanh nghiệp chính là lợi nhuận. Do đó, lợi nhuận sẽ thể hiện tính hiệu quả của toàn bộ hoạt động đầu tư, kinh doanh và sản xuất. Chính vì vậy, bạn sẽ nhanh chóng đánh giá được hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp dựa vào việc phân tích khả năng sinh lời.
Để phân tích khả năng sinh lời chính xác, cần tính toán các tỷ suất theo những công thức sau:
– Tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu: ROS= (Lợi nhuận sau thuế/doanh thu)X 100
– Tỷ suất sinh lợi nhuận trên vốn sở hữu: ROE= (Lợi nhuận sau thuế/vốn sở hữu) x100
– Tỷ suất lợi nhuận trên tài sản (sau thuế): ROA= (Lợi nhuận sau thuế/tổng tài sản)x100
– Thu nhập một cổ phần thường: EPS= (LNST- cổ tức cho cổ đông ưu đãi)/ số lượng cổ phần thường đang lưu hành.
2.3.4 Phân tích dòng tiền
Phân tích kỹ lưỡng dòng tiền từ hoạt động kinh doanh sẽ giúp nhà quản lý nắm được doanh nghiệp mình đã nhận được bao nhiêu đồng từ một đồng doanh thu thuần? Tuy không có một con số chính xác để dùng tham chiếu, nhưng chắc chắn rằng tỷ lệ này càng cao thì càng tốt.
Chú ý: Nên so sánh những số liệu dòng tiền trong hiện tại với quá khứ để nhanh chóng phát hiện ra những sai sót, biến động bất thường để kịp thời điều chỉnh.
Tỷ suất dòng tiền tự do phản ánh chân thực về chất lượng dòng tiền của mỗi doanh nghiệp. Dòng tiền tự do càng lớn thì chất lượng dòng tiền doanh nghiệp càng cao, tức là tình hình tài chính doanh nghiệp rất tốt, đảm bảo đủ khả năng chi trả cho các hoạt động kinh doanh, đầu tư.
Phân tích xu hướng dòng tiền: bằng cách sắp xếp và cộng dồn số liệu dòng tiền theo mỗi năm. Giúp loại bỏ tối đa những ảnh hưởng mà biến động dòng tiền gây ra vào một thời điểm cụ thể. Bên cạnh đó, việc theo dõi những chuyển động của dòng tiền trong thời gian dài sẽ giúp nhà quản lý dự đoán chính xác doanh nghiệp đang ở giai đoạn nào. Từ đó, nhà quản lý dễ dàng đưa ra quyết định chính xác việc có nên đầu tư vốn trong giai đoạn này hay không?
3. Đơn giản hóa công cụ phân tích báo cáo tài chính với SODES
Doanh nghiệp sẽ lụi bại, thậm chí là “chết” nếu doanh chủ không phân tích báo cáo tài chính để nắm rõ sức khỏe tài chính của toàn bộ tổ chức. Thế nhưng, phân tích báo cáo tài chính lại là công việc cực kỳ phức tạp, rối rắm nên hầu hết các CEO không đủ kỹ năng, kinh nghiệm để làm điều đó.
👉 Giải pháp hoàn hảo nhất dành cho CEO ngay lúc này chính là Hệ Thống PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH TỰ ĐỘNG của Sodes.vn:
– Công cụ tự động phân tích báo cáo tài chính toàn diện. CEO chỉ cần nhập số liệu đầu vào. Mọi tính toán, phân tích sẽ được diễn ra tự động và xuất ra thành các số liệu, hình ảnh trực quan, giải thích rõ ràng. Nhìn vào CEO có thể nắm bắt tình hình và đưa ra kết luận chính xác ngay lập tức.
– Các mẫu biểu, các chỉ số tài chính được chuẩn hóa dưới dạng WORD, EXCEL, giúp CEO cải thiện và nâng cao các kỹ năng cần thiết trong quá trình phân tích báo cáo tài chính như so sánh, móc nối vấn đề, phân tích, nhận định, nhìn nhận sâu bên trong vấn đề…
– Hơn 36.000+ doanh nghiệp đã tin tưởng thử nghiệm và thành công vượt trội!
▶▶▶ Tham khảo thêm thông tin chi tiết và đăng ký ngay tại: https://sodes.vn/quantridongtien/01
